Jan Donkers: ‘Ik kan je exact het moment beschrijven waarop ik... Bezoek het museum voor jong en oud in Den Haag, bekijk vernieuwende online exposities in het LiteratuurLab of doorzoek het archief.

'Terwijl ik juist ontzettend veel lol heb in mijn leven. Altijd gehad.’

Jan Donkers (1943-2026).

Eind 2024 sprak ik hem over zijn leven en schrijven, voor 'De prullenmand heeft veel plezier aan mij' plus @literatuurmuseum.bsky.social.

literatuurmuseum.nl/nl/ontdek-on...

De maan: zie, zie, wat mag er achter zijn? Op 12 april 1961 maakte kosmonaut Joeri Gagarin als eerste mens een ruimtevlucht.

Vandaag is de Internationale Dag van de Ruimtevaart. Met de Artemis II is voor het eerst in ruim 50 jaar weer naar de maan gevlogen.

Dichter J.H. Leopold keek naar de maan, zonder het besef dat het ooit mogelijk zou zijn dat een mens er zou kunnen wandelen.

‘Zelf Reve Verzamelen. Handleiding tot een fatsoenlijke collectie’ Op 22 december 1998 verscheen ‘voor de echte doe-het-zelver’ een uitgebreid zelfhulppakket van Gerard Reve.

Vandaag is het 20 jaar geleden dat Gerard Reve is overleden.

In 1998 verscheen in een oplage van 50 exemplaren een Gerard Reve hobbykoffer, een zoveelste bewijs van de eeuwige reviaanse ironie. Yannick Dangre bekijkt één van deze koffers en komt zo ‘een beetje dichter bij Reve’.

De handtekeningenverzameling van René Vlug: ‘Ben ik een voetballer?’ Losse briefjes, kaarten, kladblaadje, brieven en papieren waarop in de meeste gevallen niet meer staat dan een datum en een auteursnaam vormden het trotse bezit van deze toegewijde verzamelaar.

Wat drijft iemand die een half leven lang handtekeningen verzamelt? Thomas Heerma van Voss neemt een kijkje in de collectie schrijvershandtekeningen van René Vlug.

Nu doet de schoonheid van Fritzi’s eieren het nog! Joost Oomen bekijkt in het archief een doosje met eieren die prachtig zijn versierd door schrijfster F. Harmsen van Beek. Maar is het wel goed om die eieren te bewaren? Is het niet juist de bedoeling dat ze kapotgaan?

‘Paaseieren zijn voor Pasen en dus niet bedoeld om jarenlang bewaard te worden in een archief. Dat dat bij deze eieren wel gebeurt, is omdat degene die ze zo prachtig versierde niet alleen erg goed was in versieren, maar ook fantastisch schreef.’

Ik denk aan mijn eigen stofzuiger, is dat niet dezelfde als die... De ene schrijver heeft absolute stilte nodig, de ander werkt het best met een beetje reuring om zich heen. Legendarisch is het verhaal van Vestdijk, die graag schreef met het mechanische gebrul van zijn stofzuiger op de achtergrond.

Vanochtend klonk het geronk van de stofzuiger van Simon Vestdijk op NPO radio 1. Net als veel klassieke apparatuur, werkt ook de robuuste metalen stofzuiger van de schrijver nog als vanouds.

Lees meer over de stofzuiger van Vestdijk als voorloper van de whitenoise op LiteratuurLab.

Opnieuw in woorden gevat Schrijvers van nu over een favoriet archiefstuk

‘Zo is het bewaren een ritueel geworden, en rituelen zijn besmettelijk voor bijgeloof zoals witte broeken dat zijn voor vlekken.’

Voor het tienjarige jubileum van het LiteratuurLab blikt Hanna Bervoets terug op haar eigen bewaarde manuscripten van ‘Wat wij zagen’ in het museum.

For a fistful of dollars: de epische strijd van Tommy Wieringa Uit zoiets simpels als een notitieboekje valt veel af te leiden over de werkwijze van Tommy Wieringa. Yannick Dangre bekeek de schriftjes waarin hij zijn bestseller Joe Speedboot schreef – erg fraaie schriftjes met een vilten kaft.

Mocht Tommy Wieringa de schriftjes waarin hij zijn roman Joe Speedboot schreef verliezen, dan onvangt de vinder een beloning van $100. Maar waarom zou een Nederlandse vinder ooit in dollars betaald willen worden?

‘Voor vrouwen en nu ook door vrouwen’ In de beginjaren werd lesbische pulp fictie veelal door mannen geschreven, maar al gauw pakten vrouwen zelf de pen op.

Hanneke Dantuma, Marianne Gossije, Marlite Halbertsma en Margriet ter Steege misten het plezier in de lesbische literatuur en besloten in 1976 zelf als de Damesschrijfbrigade Dorcas boeken te schrijven, gebundeld in de serie Wilde rozen.

‘Het grote monster dat wereldimperialisme heet’: vroege antikoloniale stemmen In 1927 waren Last, Hatta en Roland Holst in Brussel aanwezig bij het openingscongres van de Internationale Liga tegen Imperialisme en Koloniale Onderdrukking.

Al decennia voordat Indonesië in 1945 de onafhankelijkheid uitriep en Nederland die in 1949 erkende, streden Indonesische nationalisten en communisten voor zelfbeschikking. Mohammad Hatta vond in Nederland bondgenoten in de socialistische hoek: Henriette Roland Holst-van der Schalk en Jef Last.

Anna Blaman - Eenzaam avontuur: vies geval of meesterwerk? Anna Blaman verborg haar lesbische geaardheid geenszins, maar liep er ook niet mee te koop als voorvechtster.

#queergeschiedenismaand Miserabel, buitenissig, vies. Maar ook: gevoelig, scherpzinnig, oprecht.

Het zijn enkele van de typeringen waarmee Anna Blamans ‘Eenzaam avontuur’ (1948) werd omschreven. De controversiële roman werd zelfs inzet van een boekentribunaal vanwege homo-erotische passages.

Opnieuw inwoorden gevat Tien jaar geleden opende het museum de virtuele deuren van het LiteratuurLab. Samen met onze curatoren blikken we terug op archiefstukken die de meeste indruk hebben gemaakt, die hen hebben verbaasd, ontroerd of vermaakt en soms zelfs hun schrijverschap hebben beïnvloed.

‘Mijn duik in het archief van Edgar Cairo was meer dan het bevredigen van nieuwsgierigheid; het was een ontmoeting met een geest die het bewaren waard bleek.’

Lees meer over het favoriete archiefstuk van Dean Bowen in de (online) expositie 'Opnieuw in woorden gevat'.

Opnieuw in woorden gevat - Schrijvers van nu over een favoriet archiefstuk Samen met onze curatoren blikken we terug op archiefstukken die de meeste indruk hebben gemaakt, die hen hebben verbaasd, ontroerd of vermaakt en soms zelfs hun schrijverschap hebben beïnvloed.

Tien jaar geleden opende het museum de virtuele deuren van het LiteratuurLab. Samen met onze curatoren blikken we in de (online) tentoonstelling ‘Opnieuw in woorden gevat’ terug op archiefstukken die de meeste indruk hebben gemaakt en soms zelfs hun schrijverschap hebben beïnvloed.

Wie een vissenmasker opzet, wordt een vis Het vissenmasker van F. Starik blijft Nikki Dekker bezighouden. Na haar onderzoek naar Stariks liefde voor vissen verdiept zij zich in de betekenis van het masker als gereedschap. De drager kan een dier belichamen, beleven hoe het is om een ander wezen te zijn, en een andere rol in de wereld aannemen. Ook voor voor F. Starik bood het masker de mogelijkheid om in het lichaam van de vis te kruipen en zijn eigen identiteit even te ontstijgen.

‘Dat Starik het vissenmasker na jaren weer had opgezet voor het Boekenbal in 2009 was puur toeval.'

Nikki Dekker - zelf groot fan van vissen én maskers - verdiepte zich in de betekenis van het vissenmasker van F. Starik. Lees het artikel op het online LiteratuurLab.

Vrouwen en de P.C. Hooft-prijs Vrouwelijke auteurs ontvangen van oudsher een stuk minder waardering dan hun mannelijke collega’s. Bij vrijwel alle literaire prijzen is de verhouding schever dan te verwachten is op basis van het aantal mannelijke en vrouwelijke auteurs. Waar ligt dat aan?

‘Als Bea Vianen in mijn tijd ook op de leeslijst had gestaan, onderdeel was geweest van de canon, dat had mijn beeld van de hele literatuur in Nederland veranderd.’

Verdiep je deze Internationale Vrouwendag in de online expositie 'Wel verdiend, niet ontvangen – Vrouwen en de P.C. Hooft-prijs'.

Een rituele daad voor de reiziger: Cees Nooteboom (1933-2026) De laatste jaren van zijn leven woonde Cees Nooteboom op het Spaanse eiland Menorca. Hij schreef daar zo nu en dan nog eens een gedicht, las de krant, groette vrijwel dagelijks de ezel in zijn achtertuin maar reizen deed hij niet meer, dat had hij genoeg gedaan. Hij overleed, ‘heel rustig’ berichtte De Bezige Bij, op 11 februari 2026. Bertram Mourits bekijkt in het archief de brieven van Cees Nooteboom aan zijn vrienden.

‘Wanneer je gaat kijken naar de flinke handvol brieven die het Literatuurmuseum van Cees Nooteboom in collectie heeft, krijg je de indruk dat Nooteboom altijd op reis was. Dan is het weer briefpapier van het Waldorf Astoria in New York, een volgende brief komt uit het Clarendon Hotel Edinburgh.'

Illustraties van Natascha Stenvert voor Pim Lammers’ ‘Ongelooflijk grote, ongelooflijk gevaarlijke leguaan’ - Queer Geschiedenismaand Natascha Stenvert is al bijna 25 jaar illustrator van kinderboeken. Het is Stenverts wendbare stijl van illustreren die zo perfect past bij dit verhaal over diversiteit van Pim Lammers, waarvoor ze in 2025 het Gouden Penseel ontving.

In 'Een ongelofelijk grote, ongelofelijk gevaarlijke leguaan' fantaseert de hoofdpersoon over allerlei soorten gezinnen.

Voor de #queergeschiedenismaand zijn deze illustraties van Natascha Stenvert toegevoegd aan de virtuele collectie nationaal lhbtqia+-erfgoed. 🏳‍🌈

Na het lezen van 'Een Vruchtenmandje' kun je fruit niet langer als levenloos voedsel zien Lizzy Ansingh en illustraties van Nelly Bodenheim worden geschaard onder de Amsterdamse Joffers, een groep vrouwelijke kunstenaars die elkaar hadden leren kennen op de Rijksakademie van Beeldende Kunsten.

Anne Louïse van den Dool bekijkt een bijzondere uitgave van 'Een Vruchtenmandje', een boek met versjes van Lizzy Ansingh en illustraties van Nelly Bodenheim. In humoristische versjes met illustraties veranderen druiven in droeve eenlingen en blijkt een sierpompoen een luie donder te zijn.

Leo Vroman - Dichter, tekenaar, bioloog Eigenzinnig, nieuwsgierig, geestig. Het werk van Vroman heeft een unieke speelse toon en fantasie, hij schrijft even onbekommerd over de dood als over...

Op een huisje in Nederland
regende het haast constant.

Ook op zijn beide populieren.
Die wuifden daar dan in als wieren.

Vandaag is de sterfdag van Leo Vroman. Behalve dichter, schrijver en bioloog was Vroman ook een begenadigd tekenaar. In ‘Huis en Tuin’ combineerde Vroman zijn vele talenten.

Heleen van Royen - Selfmade Oud-directeur Aad Meinderts blikt terug op de spraakmakende tentoonstelling waar Heleen van Royen centraal stond.

‘Op Twitter werden we door een letterkundige omgedoopt tot: “Lettercuntig Museum”.

Oud-directeur van het Literatuurmuseum Aad Meinderts blikt terug op de spraakmakende tentoonstelling ‘Selfmade’ waarin tweehonderd selfies te zien waren van een veelal schaars geklede of naakte Heleen van Royen.

‘Wist je dat Cees Nooteboom in deze presse-tabac eens een bic-pen kocht? Hoe schreef Nooteboom zijn deze beroemde debuutroman slechts in één zomer tijd?

‘In Nootebooms debuutschrift zie je hoe hij aanvankelijk met een ander fragment begon dan waar het boek uiteindelijk mee zou openen. Kennelijk was hij niet tevreden.'

Christiaan Weijts verdiepte zich voor het LiteratuurLab in de allereerste zinnen van Nootebooms roman 'Philip en de anderen' (1955).

Dat kan een derde wereldoorlog heten, of liefde: Liefdesbrieven van Simon Vinkenoog aan Elsetine den Daas Femke Brockhus bekijkt in het Literatuurmuseum de 41 brieven die Vinkenoog aan Den Daas schreef. Vinkenoog toont zich hierin niet alleen een vastberaden minnaar, maar ook een schrijver die serieus werk maakt van zijn brieven. ‘Dat kan een derde wereldoorlog heten, of liefde.’

#Valentijn In de zomer van 1953 ontvlamt in Parijs een korte maar allesverterende liefdesrelatie tussen dichter Simon Vinkenoog en Elsetine den Daas. Wat begint met een brief en twee foto's, groeit uit tot een correspondentie vol verlangen, twijfel en literair vuur.

‘Ik verlang naar je, je bent mun engel, ik de jouwe, helemaal... Schilder, dichter, schavuit Lucebert kreeg terwijl hij bij zijn collega Bert Schierbeek inwoonde een affaire met diens vrouw Frieda Koch. Eerst in het geheim, daarna publiekelijk. Philip Huff leest de hunkerende brieven die de soms toch ook romantische Lucebert aan haar schreef.

#Valentijn Iedereen die verliefd is geweest op iemand die ‘bezet’ is, weet dat in liefde en oorlog alles geoorloofd is. En in beide gevallen worden vaak de eerste zetten op papier gedaan.

Lees de hunkerende brieven van Lucebert aan Frieda Koch, de vrouw van zijn goede vriend Bert Schierbeek.

Cees Nooteboom: ‘Het gaat al zo lang over het einde. Op een dag... Thomas Heerma van Voss sprak de schrijver in zijn huis op Menorca.

Cees Nooteboom is overleden. Sinds 2021 verscheen de schrijver niet meer in het openbaar, maar Thomas Heerma van Voss kreeg afgelopen voorjaar toestemming voor een interview. 'Alles wat ik geschreven heb - ik kan daar niet meer sentimenteel over doen. Het hoort bij die vergangene Zeit'.

Hanna Bervoets over Anna Blaman: ‘Zij koos jou en jij zei ja’ Tussen 1948 en 1950 onderhield Anna Blaman een affaire met collega-schrijfster Marie-Louise Doudart de la Grée. Hanna Bervoets liet zich door hun intieme correspondentie inspireren tot een drietal stukken: scènes uit een informeel huwelijk.

#Valentijn ‘Ja, verliefden zetten de ander op een voetstuk en plaatsen daaromheen meteen een afzetrekje, en wanneer je naar haar kijkt, weet je dat het te laat is. Het is gebeurd, je bent verloren omdat je verliezen gaat – alleen wie liefheeft kan immers kwijtraken – maar: niet vandaag.’

Nieuwe liefde, nieuwe teleurstelling: het korte leven van Jacques Perk Op zijn 16de kreeg Jacques Perk deze reissecretaire, die zich nu in het Literatuurmuseum bevindt. Nam hij die mee naar Luxemburg in de zomer van 1879, waar de jong gestorven dichter begon aan de sonnettencyclus voor zijn vakantieliefde Mathilde?

#Valentijn Na een korte ontmoeting ontvlamde Jacques Perk in een hartstochtelijke liefde voor Mathilde Thomas. 106 sonnetten wijdde hij aan haar. Twee jaar later besloot hij de sonnettencyclus om te werken tot een ode aan zijn nieuwe liefde: Joanna Blancke.

In 1928 was poëzie nog een volwaardig olympisch onderdeel ‘Ilja Leonard Pfeijffer wint bronzen medaille voor poëzie!’ Een dergelijke headline was een kleine honderd jaar geleden mogelijk geweest. Toen bestond literatuur nog gewoon als olympische sport.

De winterspelen 2026 zijn van start gegaan! Waar de focus nu ligt op fysieke inspanning op het ijs of in de sneeuw, was in 1928 poëzie ook een volwaardig olympisch onderdeel. Hierbij ging het niet om snelheid of afstand, maar om creativiteit. ⛷🏂

‘Er zijn tekeningen kwijtgeraakt. Niet door mij, laat dat helder zijn. Maar schrijvers zijn net mensen’ Tientallen portretten ontving hoofdredacteur Yentl van Stokkum: van een enorme doos met één tekening tot de allerkleinste schets in een minuscule envelop.

In het voorjaar van 2025 nodigde De Revisor alle schrijvers die in de afgelopen vijf jaar in het literaire tijdschrift hadden gepubliceerd uit om een zelfportret te tekenen.

Er werd gevraagd de creaties per mail én per post aan te leveren, zodat de originelen opgenomen konden worden in het museum.

In de loopgraaf van je levenslijn – gedichten geïnspireerd op beeldend werk van Rogi Wieg In 2015 overleed Rogi Wieg. Voor het Literatuurmuseum liet Ellen Deckwitz zich in 2017 door zijn beeldende werk inspireren tot een vierluik gedichten.

Vandaag start de Poëzieweek 2026. Ellen Deckwitz schrijft hiervoor het Poëziegeschenk.

Voor het museum liet Deckwitz zich in 2017 inspireren door het beeldend werk van Rogi Wieg en schreef ze een vierluik gedichten.

‘Kolonisten zijn vaak koppig’: romans van Vestdijk en De Vries over slavernij Romans over de slavernij waren in de jaren veertig nog schaars in Nederland.

Simon Vestdijk en Theun de Vries schreven allebei een boek waarin ze hun blik wierpen op slavernij en kolonialisme, maar wel met een compleet andere insteek.

@thomashvv.bsky.social duikt in het archief om te kijken naar de eerste aantekeningen en typoscripten van beide romans.