Já ég líka! Vil gjarnan ímynda mér að það eigi við um sjálfa mig. (Og ég ber svo blendnar tilfinningar til þessara eftirlýsinga, það er eitthvað svo framandi hvernig karlmenn hafa horft á hvorn annan sem birtist þarna)

Mynd af síðu í Alþingisbók Íslands XI: Auðkenni Guðmundar Bjarnasonar, sem fyrir þjófnað er burtstrokinn úr Gullbringusýslu og sína konu þar eftirskilið: Hann er að aldri 22 eða 23 ára, bjartur á hár og brá, skegglaus, hárið lítt hrokkið neðan, er sköllóttur í höfði (ef vel er að gáð), rétteygður, kringluleitur og fallega á fót komið, útskeifur í gangi, djarflegur og harður í framgöngu, orðum og viðmóti, með smærri mönnum til vaxtar, lesandi, en lítt skrifandi. Óskar lögsagnarinn Brandur Bjarnhéðinsson, að þessi drengur sé til fanga tekinn, ef hittast kann, og í góðri forvaringu til Gullbringusýslu fluttur undir það straff, er lögin útvísa.

Svo ég fór að spá, hvernig má það vera að ég hafi ekki leitað að Guðmundi í Alþingisbókunum? Og hér er hann og svona leið hann út. Ég spyr mig að því hvað það sé að vera sköllóttur í höfði (ef vel er að gáð).

Segist hún svo heyrt hafa að Guðmundur hafi ei í arrest settur verið heldur hafi sál(ugi) sýslum[að]urinn látið hann róa á skipum sínum, hvar hann verið hafi til þess hann var í járn tekinn af sýslumanninum og síðan að hennar heyrn til alþingis fluttur. Annað segist hún ei kunna að vitna.

þá sýslumaðurinn hafi sagt hann skyldi fara til konu sinnar hafi Guðmundur svarað: Hann vildi heldur láta höggva sig. Þetta segist Guðrún heyrt hafa af þáverandi húsbónda sínum Halldóri Bjarnasyni sem nær þetta skeði var á þinginu svo og annara almannarómi.
...

En að fundnum Guðmundi segist hún hafa heyrt að hann hafi fluttur verið til sál(uga) sýslumannsins Orms á Árnesþing. Hvar hann hafi rannsakaður verið, meðal annars hafi Guðmundur ei átt að bera á móti því að hann væri giftur og ...

Í þessari leit segir hún að Magnús hafi komið til Mela, þar hún var, og viljað leita þar að Guðmundi. Hafi því skipað sér að opna þar eitt hús. Hvað hún segist gjört hafa og hafi Guðmundur þar ei fundist.
...

Nær muni hún ei, ei heldur hvað lengi Guðmundur þar verið hafi. Hafi þáverandi sýslumaður sál(ugi) Ormur Daðason af Árnesþingi sent Magnús nokkurn að uppleita Guðmund. Hafi Magnús, að hennar heyrn, fundið Guðmund í Norðurfirði.
...

Erlendur dæmdi Guðmund fyrir þjófnaðarmeðvitund í Ísafjarðarsýslu 1750 en fyrri dómur Guðmundar var úr Gullbringusýslu í febrúar 1722. Í ljós kemur að hann fúði til Trékyllisvíkur í Strandasýslu og hér hefur einhver Guðrún Jónsdóttir orðið í febrúar 1754:

Þessi skjöl snúa að þeirri vörn Erlendar að Guðmundur væri víst þjófur, þar sem hann dró m.a. fram í dagsljósið fólk sem þekkti til þjófnaðarbrots Guðmundar í veri á Suðurnesjum 30 árum fyrr.

Það sem ég er að samlesa þessa dagana eru ný skjöl í þjófnaðarmáli Guðmundar Bjarnasonar/embættismissi Erlends Ólafssonar. Elska þessa setningu í upphafi bréfs:

„Eftir því ég treystist ei til vegna þess stranga Guðs veðurs í mínum veikleika að mæta fyrir réttinum að Nauteyri nú í dag ...“

Ómálefnaleg, ófræðileg og hlutdræg viðbótarfærsla um latínunotkun sýslumanna:

Meira að segja latínunotkun Péturs Þorsteinssonar og Hans Wiums sýna, svo ekki verður um villst, hvor þeirra var ljúfmenni og hvor fúlmenni.

= hvílíkt trúlegt er að hún hafi ropað upp úr sér með gapandi, þríhálsa gini, sem tilheyrir Cerberusi og Styx, hinum ógurlegu skrýmslum staðarins.

Cerberus og Styx eru undirheimafyrirbæri úr grískri goðafræði, Cerberus er þríhöfða hundur.

Þetta finnst mér ekki félegt afspurnar.
🧵búinn

Hans langmetnaðarfyllsta latína er síðan eftirfarandi um barnsfaðernislýsingu Sunnefu á hendur honum:

„qvalia credibile est rictu ructasse trifauci, cerberon et stigii, monstra tremenda loci“

Einu sinni segir hann „Þetta er nú scopus et medulla þessa máls sem ég innviklaður er“ = skotmark og kjarni.

Svo er hann með tvö máltæki:

Extremis morbis, extrema remedia applicentur = Það ber að nota öfgafull meðöl við öfgafullum sjúkdómum“

nam et duobus malis minus malum eligendum = að tvennu illu ber að velja það sem skárra er

og líka „sanæ mentis“ = heill á geði

Hans eini lögfræðilegi frasi er: qvod qvis p(er) alium facet, ipse fecisse videtur

=Það sem maður gerir í gegnum annan telst maður hafa gert sjálfur

Hans Wium er aftur á móti meira í bókmennta- og málsháttalatínu. Kannski meira í takt við það hvað skólapiltar lærðu í Skálholti og á Hólum?

Svo er það þessi algjörlega óskiljanlega setning Péturs, sem meikar ekkert sens í samhengi við íslenskuna í kring:

in culpa latissima versans ceu causam sociam causatus merito imputatur

og í nafnlausu leynibréfi sínu til amtmanns skrifar Pétur:

sed quid dicam; etiam jus patronis suis eget =
en hvað skal segja; réttinn skortir líka sína verndara

En Pétur getur líka verið litterer þenkjandi og vísað í skáldið Juventalis með örlitlum breytingum: „de vita hominis conservanda nulla cunctatio longa est“

= Þegar kemur að því að bjarga mannslífi þá er engin töf löng

Pétur talar líka um að Sunnefa og Jón hafi verið „non sui juris“, ekki sjálfráða að lögum og segir um Hæstarétt Danmerkur að „applica[tio] juris ad facta gjörist þar stundum öðruvísi en hér í landi.“

= Hollusta réttarins við staðreyndir/notkun laganna í samræmi við staðreyndir

Pétur notar tvisvar frasann „juramentum purgatorium“, í annað sinn sem andstæðu við „juramentum suppletorium“. Á íslensku var talað um neitunareið.

Hann notar líka „sine exceptione fori“ þar sem á íslensku væri talað um, tja, „án þess að geta vísað til síns varnarþings“, eitthvað svoleiðis.

Þeir eru samt hvorugur sérlega sterkur í latneskri málfræði og það flækir þýðingarnar. Hvernig á að túlka málfræðilega vafasamt setningabrot?

Besti latínumaðurinn meðal sýslumanna á 18. öld var Ormur Daðason, sem aldrei steig fæti utan landsteinanna. En sannur heimsmaður í orðanotkun.

Pétur Þorsteinsson og Hans Wium nota töluvert af latínu í Sunnefumáli. Pétur var með háskólapróf í lögfræði frá Kaupmannahöfn og er mikið að nota latnesk lögfræðihugtök. Hans Wium hafði líka farið í sama háskóla, en var þar bara einn vetur. (Mun algengara um miðbik 18. aldar)

Ég lærði latínu í menntaskóla en maðurinn minn er með háskólapróf í henni. Ég tek þetta þess vegna saman, sendi honum og hann þýðir og sendir svo reikning fyrir 2-3 klukkutíma vinnu, ef hann nennir.

En ég skil nógu mikið til að geta lagt mat á hvort hans þýðing passi í samhengið.

🧵Það er ekki mikið af latínu í skjölum Yfirréttarins.

Frasi hér og þar og svo ein og ein setning sem við þýðum neðanmáls hverju sinni. Þegar embættismenn nota latínu eru þeir að tala eingöngu við hvorn annan. Sýna sig. Latínan útilokar alla aðra (en það sama má svo sem segja um allt réttarferlið.)

We have no way of really knowing.

Endilega! Maðurinn minn þýðir þetta en hans bakgrunnur er ekki á þessu sviði latínunnar. Hans nýjasta input er að ef latínan er rangt beygð gæti þetta þýtt: sá sem er flæktur í hina víðtækustu sök er verðskuldað ásakaður rétt eins og sá sem ber fram tengda afsökun/ber fram svipað ljúgvitni.

Skjáksot úr Orðabelg, sögulegu hugtakasafni Þjóðskjalasafns. Óekta barn er skýrt sem óskilgetið barn.

Um óekta vinnukonuna? Ég er allavega búin að fletta því upp í orðabelg:

(En frekar fruntalegt að vera að halda þessu til haga í manntali um fullorðna manneskju á eigin vegum, finnst mér)

Í ljós kom að þessi texti var til í öðru afriti þar sem þetta lítur meira út eins og cev.

Sem Þorsteinn segir að þýði eins og, eða álíka. En setningin meikar því miður ekki mikið meira sens þrátt fyrir þessa framför.