De relatie van aangezicht tot aangezicht – een laatste en onherleidbare relatie, die geen enkel begrip kan omvatten zonder dat de denker die dat begrip denkt zich meteen voor het aangezicht van een nieuwe gespreksgenoot bevindt – maakt het pluralisme van de samenleving mogelijk.

De filosofie is nooit een wijsheid omdat de gespreksgenoot die ze zojuist omvatte haar al ontsnapt is.

die door niemand kan worden omvat, noch getotaliseerd. Of exacter, degene die haar zou denken, zou totaliseren, zou door deze 'reflectie' een nieuwe splitsing in het zijn markeren, daar hij deze totaliteit opnieuw tot iemand zou zeggen.

De exterioriteit van het gesprek slaat niet om in interioriteit. De gespreksgenoot kan niet - en wel op geen enkele wijze - een plaats hebben in een intimiteit. Hij staat voor altijd buiten. De betrekking tussen de gescheiden zijnden totaliseert hen niet; het is een 'betrekking zonder betrekking'

als de smart die in de traan blinkt niet bestond 'in afwachting van', als ze niet bestond met een nog voorlopig bestaan, als het heden al voldongen was?

en aan de troost, want hoe zou één enkele traan - al werd ze gewist - vergeten kunnen worden; hoe zou het herstel ook maar de minste waarde kunnen hebben, als het niet het ogenblik zelf corrigeerde, als het dat liet ontsnappen in zijn zijn,

Het ene ogenblik voegt zich niet bij een ander om een heden te vormen. De identiteit van het heden wordt opgesplitst in een onuitputtelijk veelvoud van mogelijkheden die het ogenblik opschorten. En dat geeft een zin aan het initiatief dat door niets definitiefs wordt verlamd:

Het kunnen valt niet volledig samen met zijn eigen elan, vergezelt zijn werk niet tot het einde. Een scheiding gaapt tussen de producent en het product. Op zeker ogenblik 'volgt' de producent niet langer, blijft achter.

"Ik ben het dier dat mijn kat ziet" - Jacques Derrida

De arbeid waarin hij zijn werking uitoefent wordt zichtbaar ingelijfd bij de dingen, maar de wil verdwijnt er meteen weer uit, daar het werk de anonimiteit aanneemt van handelswaar, een anonimiteit waarin, als loonarbeider, de werker zelf kan verdwijnen.

Voor zover hij werkt, stelt de wil het 'bij zich', het 'thuis' van het gescheiden zijnde veilig. Maar de wil blijft zonder uitdrukking in zijn werk, dat een betekenis heeft maar stom blijft.

Het gelaat, waarvan de ethische epifanie bestaat in het vragen van antwoord (dat alleen het geweld van de oorlog en zijn moorddadige negatie kunnen trachten tot zwijgen te brengen), stelt zich niet tevreden met 'goede bedoelingen' en met geheel platoonse welwillendheid.

elkeen identificeert zich, niet door zijn plaats in het geheel, maar krachtens zijn [i] zelf [i].

In de oorlog weigeren de zijnden te behoren tot een totaliteit, weigeren ze de gemeenschap, weigeren ze de wet; er is geen enkele grens die een halt toeroept aan het ene binnen het andere en het definieert. Ze bevestigen zich als transcendent aan de totaliteit:

Dan moet het zijn zich realiseren als zich openbarend, dat wil zeggen als, in z'n zijn zelf, stromend naar een ik waardoor het benaderd wordt, maar ernaar stromend op oneindige wijze, zonder op te drogen, brandend zonder verteerd te worden.

Wil een veelvoudigheid in stand kunnen blijven, dan moet daarin de subjectiviteit optreden die geen congruentie kan nastreven met het zijn waarin ze optreedt.

Het woord komt niet tot stand in een homogeen of abstract milieu, maar in een wereld waarin geholpen en gegeven moet worden.

gelaat. De arme, de vreemdeling, dient zich aan als gelijke.

In de naaktheid die het als gelaat heeft, laat het gelaat mij de beroeidheid van de arme en de vreemdeling zien; maar deze armoede en deze ballingschap, die een beroep doen op mijn vermogens, hebben mij tot doelwit, leveren zich aan die vermogens niet uit als gegevens, blijven uitdrukking van het

Als de tegenwoordigheid van aangezicht tot aangezicht de taal fundeert, als het gelaat de eerste betekenis aandraagt, de betekenis zelf in het zijn sticht – staat de taal niet slechts in dienst van de rede, maar is ze de rede.

Niet de beperking door het andere is het die de contingentie uitmaakt, maar het egoïsme dat geen rechtvaardiging vindt in zichzelf.

Het gesprek is verbreking en begin, verbreking van het ritme dat de gespreksgenoten in vervoering brengt en meesleept – proza.