Je kunt het vuil spel van de PVV in het senaatsdebat over de asielwetten noemen, maar dat legt wel bloot hoe kortzichtig het was van D66, CDA en VVD met een minderheidskabinet op pad te gaan. Daarmee schiepen zij ook in de Eerste Kamer ruimte voor machtsspel. Thorbecke voorzag al het chagrijn.
Met de saluutschoten waarmee St Eustatius op 16 november 1776 een schip onder de vlag van de Amerikaanse rebellen begroette, was Nederland de eerste die de nieuwe natie erkende. Na 250 jaar staat de band nu onder druk. Is de logeerpartij van de Oranjes op het Witte Huis het begin van het einde?
Het was de droom van de PvdA: een brede volkspartij die arbeiders en middenklasse verbindt. In Den Haag heeft de populist De Mos die droom waargemaakt: met zijn Hart voor Den Haag werd hij in arme, middenklasse- en rijke wijken de grootste. Een doorbraak die Pro tot nadenken moet stemmen.
Het Kamervoorzitterschap van PVV-ideoloog Martin Bosma is geen voetnoot in de parlementaire geschiedenis. Het is een onuitwisbaar teken van normalisering van radicaal en extreemrechts gedachtegoed als ‘gewoon een politieke mening’.
grens weer een stukje verlegd
www.parlement.com/column/20260...
De logeerpartij van Willem-Alexander en Máxima in het Witte Huis past in de lange lijn van omzichtigheid die ons land volgt tegenover grootmachten. De historicus Geyl vond dat strijdbaarheid is geboden als vrijheid en menselijke waardigheid in het geding komen en dictatuur de beschaving bedreigt.
‘De Nederlanders genieten liever van hun vrijheden dan dat ze van hun rechten gebruik maken’. De waarneming is van een Britse ambassadeur in Den Haag uit 1860. De matige opkomst bij de lokale verkiezingen wijst nog altijd op lauwheid van de burgers. Maar ligt het echt alleen aan hen?
‘Ontneem de gemeente haar macht en onafhankelijkheid en u vindt slechts onderdanen en geen burgers’, schreef de denker Tocqueville. Schuilt daar de verklaring voor de kwijnende lokale democratie, die zich uit in een dalende opkomst? Het lijkt erop: gemeenten liggen aan de ketting van het Rijk.
Hans van Mierlo was inderdaad minister van defensie in die periode, maar geen politiek leider van D66. Dat was Jan Terlouw.
😉✌️
De politicoloog Lijphart noemde in een sleutelboek over onze coalitiepolitiek saaiheid ‘een symptoom van een gezonde democratie’. Hoewel hij in 1968 een kentering zag, hield het bestel stand en was het landsbestuur 40 jaar redelijk stabiel. Totdat het toeslagenschandaal een keerpunt inluidde.
Het zou al heel wat zijn als het kabinet-Jetten de tendens van pathos en chaos in de politiek kan keren. Redelijkheid fatsoen zijn nodig om een eind te maken aan ‘de verwoesting van de openbare eerlijkheid’, die volgens de historicus Huizinga volgt als giftige polarisatie de overhand neemt.
D66 en CDA zijn te meegaand geweest in de formatie. Coalitieakkoord draagt sterk VVD-stempel. De machtspolitiek die deze partij inzette verdraagt zich slecht met uitnodiging aan de oppositie mee te regeren. Een weeffout die Jetten nog lelijk kan opbreken.
Kabinet-Jetten staat voor immense opdracht: de schade herstellen die onder laatste kabinetten-Rutte en Schoof is aangericht in de driehoek burger-politiek-bestuur. Tegelijk een weg vinden in een nog onbetreden wereld. En dat in een harde machtsomgeving, waar ‘altijd een duiveltje op de loer ligt’.
NRC-columnist Heldring schreef al in 2011 dat Europa op eigen benen moest gaan staan, ook militair. De voogdij van Amerika was tijdens de Koude Oorlog onmisbaar, maar werkte ook verslavend. Hij meende dat de liefde de Europeanen blind maakte voor de machtspolitieke motieven in de relatie.
Op papier lijkt een minderheidskabinet niet zo gek. Bontenbal ziet er een middel in om de politieke cultuur minder verkrampt te maken. Gaat dat werken? Je kunt iets veranderen, de machtsfactor blijft, zoals de VVD in deze formatie laat zien. Het levert een geforceerde ‘politieke realiteit’ op.
D66 en CDA accepteren de blokkadepolitiek van de VVD versus GroenLinks-PvdA als een ‘politieke realiteit’. Dat betekent een kabinet op smalle grond in tijden waarin de machtspolitiek van de grote mogendheden de democratie onder zware druk zet. De VVD laat meer dan alleen Links in de steek.
Kabinetsformaties duren steeds langer, kabinetten zitten steeds korter. De vraag is dan ook of het huidige proces van machtsvorming nog houdbaar is. Het biedt politici te veel ruimte voor machtsspelletjes en werkt eerder vervreemdend dan verplichtend tegenover de kiezers.
Het speelveld voor het mobiliseren van regeerkracht en stabiliteit is door de opkomst van het populisme al klein. De VVD onder Yesilgöz maakt het door haar blokkadepolitiek nog kleiner. De kleingeestige machtsdrift rond de Hofvijver is altijd groter dan het landsbelang.
Volgens een oude politieke wijsheid gaat de coalitiekeuze aan echte onderhandelingen vooraf. Waren Jetten en Bontenbal dan te voorbarig met hun eerste inhoudelijke stappen? Nee, in deze precaire tijd hebben ze een voorbeeld gesteld, dat afrekent met de verharding en chaos van de laatste jaren.
‘Jongen, ga nooit opnieuw de Schoolstrijd voeren’, was het advies van Gerrit Bolkestein, die zes jaar minister van onderwijs was, aan zijn kleinzoon Frits. De huidige VVD-fractie trekt zich er niets van aan en valt de onderwijsvrijheid, het op de staat veroverde grondrecht van burgers, weer aan.
Sinds de Pacificatie van 1917, waarmee de liberaal Cort van der Linden de basis legde voor onze coalitiecultuur, is het politici telkens weer gelukt een werkbaar midden te scheppen. Dat gaat in deze eeuw lastiger, terwijl de geest van Cort dringend gewenst is voor het doorbreken van de stilstand.
Jetten en Bontenbal staan voor de zware opdracht de natie weer op de rit te krijgen. Het gewroet van kleine geesten overleven ze wel. Maar ook het
bestel dat het steeds lastiger maakt de cirkel van gebrek aan slagkracht en publieke onvrede te doorbreken? De senaat wordt een blok aan het been.
Johan, er zijn veel bronnen. Ik raadpleegde o.m Poortwachters over immigranten, John Schuster en Het kabinet Drees III orv Carla van Baalen en Jan Ramakers. Henk Gortzak voerde destijds over de Indische Nederlanders inderdaad het woord voor de CPN.
Het kan het begin zijn van een beslissende kanteling. Jetten veroverde de vlag terug op het eng nationalisme, Bontenbal herwaardeerde het fatsoen als antwoord op het onfatsoen dat onze democratie is binnengeslopen. Het midden was lang lijdzaam onder het cynische populisme. Het vindt nu nieuw elan.
Een prominent CDA-denker spreekt van ‘de belangrijkste verkiezingen van deze eeuw’. Na alle mumbo jumbo over lichaamstaal en toon van de lijsttrekkers zou je bijna vergeten dat er woensdag veel op het spel staat. Een vrij of onvrij land? Een kapitalistische of een humane samenleving?
De grootste verrassing van deze verkiezingscampagne is de comeback van de middenpartijen CDA en D66. Ze laten zien dat de politieke partij niet dood is, maar een nieuw elan kan mobiliseren dat tegenwicht biedt aan het holle populisme. Bontenbal en Jetten zijn de sleutelfiguren in deze revival.
