1639
poplu minkejja t-titli sbich tieghu bhala wieħed mill-kbarat ta' Spanja. Sa minn meta wasal Malta biex jehodha f'idejh, ra kif għamel biex idaħħal kulma kien hareg. Holoq taxxa fuq taxxa ghall-poplu żghir u fqir Malti ta dak iż-żmien. Minhabba l'hekk bejjet f'qalb il-Maltin hafna mibegħda hekk li, meta dawn xebghu sal-ponta ta' mnchirhom, irvellaw u saħansitra daru kontrich u kontra dawk ta' madwaru. Ma kienx biżżejjed li jrażžnu lil Monroi; riedu wkoll jiksbu l-kelma shiha tas-Sultan Alfonsu billi jweghedhom li l-gżejjer ta' Malta u Ghawdex ma setghu qatt jitwellew mingħajr ir-rieda tal-Maltin. Din ġabuha żewġ u din is-silta titkellem dwar dan il-ftehim. Galea jhares lejn dan l-istess ftehim bhala 1-"Magna Carta" ta missirijietna.
Kemm kienu jinqalghu dawk l-Ambaxxaturi tagħna! Kellhom il-hila jghaqqdu ftehim li fih urew lid-dinja kemm kienu mahqurin fl-imghoddi; u bih ġew imweghdin li ghall-quddiem hadd ma jista' jindahlilhom fil-Gvern ta' pajjiżhom.
Il-kumplament tas-silta jittratta s-sagrifiċċji kbar, l-uġigħ ta' ras u t-taqtigh il-qalb ta' ġensna sa ma ġabru t-tletin elf fjorin halli jifdu ghal kollox lil pajjiżhom. Mill-kbir saż-żgħir, mill-ghani sal-fqir, kollha ghenu kif setghu biex jiġbru s-somma meħtieġa. Wiehed jilmah ukoll hawnhekk is-sens ta' prudenza u morali li kellhom niesna. Ma kinux kuntenti li sfidaw u għelbu 'l-awtorità kiefra u egoista ta' Monroi; riedu wkoll iserrhu l-kuxjenza tagħhom u jroddu lura lill-istess Monroi s-somma flus li kien hareğ biex kiseb it-treģija ta Malta. Sabiha u pittoreska hija d-deskrizzjoni tal-Gurat Franġisku msicheb mill-kuntistabbli u xi suldati tad-Dejma waqt li jiġbru ghall-fidwa ta' arthom. Hemm aspett folkloristiku fid-drawwiet ta' niesna, kif kienu jahbu gidhom fis-saqqu jew taht xi maduma.
Il-kitba tichu linja patrijottika. Galea jfahhar is-sens ghaqli ta' niesna u jiftahar bi bżulithom sakemm kisbu rajhom f'idejhom. L-għan tiegħu hu li jrawwem u jheġġeġ l-imħabba lejn pajjiżna u lejn dak kollu sabih li ghaddewlna missirijietna. "II-Fidwa tal-Gżejjer" taghlaq b'nota romantika, karatteristika ewlenija f'din ix-xehta ta' kitba. Ena, bint Monroi, riedet tibqa' hawn ghax għajnejha kienet xehtithom fuq żagħżugh Malti. Dan 1-episodju juri kif it-tahlit etniku f'pajjiżna jmur lura fiż-żmien, minħabba l-ġibda li l-barrani dejjem wera lejn kuržitajiet u karatterističi Maltin.
IS-SULTAN LA VALETTE LILL-BELT VALLETTA
Gan Anton Vassallo (pag. 4)
G.A. Vassallo huwa msemmi hafna ghall-poeżija patrijottika tiegħu. Fost l-aktar poeżiji magħrufa nsemmi "II-Gifen Tork", "Iż-Żghorija", "Iż-
13
1639: poplu minkejja t-titli sbich tieghu bhala wieħed mill-kbarat ta' Spanja. Sa minn meta wasal Malta biex jehodha f'idejh, ra kif għamel biex idaħħal kulma kien hareg. Holoq taxxa fuq taxxa ghall-poplu żghir u fqir Malti ta dak iż-żmien. Minhabba… #IlLingwa #Malta #Storja #Ftehim #PopluMalti
