1631
ghanja čkejkna bhalma l-ommijiet l-ohra jhannu lil uliedhom, imma, b'ghaxqa ta' wahda li kienet thoss il-kobor ta' nisilha jaghli gol-vini tagħha; kienet tghannilu l-fohrija li kienet qalghet darha minghand is-slaten ta' Spanja u 1-Gran mastti, u l-ġich kbir li kien ghad imiss lilu.
Iżda Alessandru kellu fehma ohra differenti ghal kollox. Kien ihoss li l-hajja li ommu riedet tghaddilu kienet dejqa u monotona wisq. L-učuh tan-nobbli mpittra fl-inkwatri u li ommu kienet tant titpaxxa bihom, kien ihosshom johonquh. Hajrtu kienet
fil-hsibijiet ġodda li kienu jaqtghu 2-żarda darba għal dejjem mal-fehmiet qodma ta' dari, u li kienu jharrku s-sisien tal-ħajja sočjali mahkuma mill-id tal-hadid ta' nies privileggjati.... Ferrhitu hafna l-ahbar li s-slaten li ma kinux hakmu fis-sewwa tbellhu bil-biża' meta l-poplu li sab ruhu bla qamh u misluh bit-taxxi, beda jqum fuq tieghu, u juri snienu.
Dan kien lejn it-tmiem tas-seklu tmintax, fi żmien ir-Rivoluzzjoni Frančiža, meta l-monarkija u l-aristokrazija theżżu mis-sisien. Il-poplu ż-żghir, li kien xeba' jaqla' fuq dahru, inghaqad fi gruppi u f'għaqdiet, ghall-ewwel bil-mohbi, imbaghad fil-berah. U maghqudin gabuha żewġ fhafna pajjiżi fid-dinja, l-aktar fl-Ewropa, bhala effett iżjed dirett tar-Rivoluzzjoni Franċiża. F'Malta wkoll inhassu dawn l-effetti u kien hawn xi reazzjonijiet li ta' min isemmihom. Kien f'dan iż-żmien li Mikiel Anton Vassalli beda jibni u jxerred l-ideali tieghu kontra 1-Ordni u l-Kavallieri, li kienu l-klassi privileġġjata u għalhekk kellhom jitwarrbu. Alessandru għadu indeċiż: jixtieq li l-kavalieri jibqgħu hawn u fl-istess hin irid li "l-poplu Malti jintrefa fil-jeddijiet tieghu". Huma sewwa sew dawn il-konflitti l'Alessandru (bejnu u ommu, bejnu u l-Ordni) li jagħmlu lil Taht Tliet Saltniet rumanz sabih. Is-silta tinsab fil-bidu tal-ktieb u għalhekk il-qarrej mill-ewwel jiġi wičć imb'wiċċ mad-dilemma tal-protagonista.
IL-GHANJA TAR-REBHA
Dun Karm (paġna 17)
Poeżija patrijottika ghall-ahhar fl-istil romantiku bl-oghla tiſhir lejn il-patrija. Malta bhala kolonja ta' bosta hakkiema tul il-mixja tas-snin, kellha bżonn min jimbuttaha u jheġġigha halli tibda tikxef snienha. Minn hawn nibtu l-poeti romantiči f'pajjiżna. It-temi li għażlu biex iwettqu ħsiebhom kienu varji, bhall-jasar, il-ġlied, it-tempji u l-monumenti, il-knejjes, il-festi u 1-qaddisin, il-leġġendi u l-gwerer. Iżda, forsi l-aktar tema komuni ma' Dun Karm kienet l-Assedju l-Kbir. Fit-tifhir minfuh ta' xi episodji erojči fl-Istorja ta' artna xi poeti jintilfu u jinsew il-problemi ġewwiena tagħna, biex b'hekk il-poeżija ssir dokument aktar storiku-fittizju milli sočjali.
26
1631: ghanja čkejkna bhalma l-ommijiet l-ohra jhannu lil uliedhom, imma, b'ghaxqa ta' wahda li kienet thoss il-kobor ta' nisilha jaghli gol-vini tagħha; kienet tghannilu l-fohrija li kienet qalghet darha minghand is-slaten ta' Spanja u 1-Gran… #storja #RivoluzzjoniFrančiża #mużika #illingwa #kulturi
